أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)
448
مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )
به موجب اطلاعاتى كه اهالى مكّهء مكرّمه ذكر مىنمايند سيل جياد در هر ده سال به شدت فوق العاده ظاهر شده و حرم محترم مسجد الحرام را از گل و لاى مملو مىدارد . اگر چه اشراف و اعيان اسلاف بعض مجراها حفر نموده و خواستهاند ه آبهاى سيل جياد را از زير زمين جارى سازند و در اين باب همّت و زحمت بسيار كشيدهاند ؛ و ليكن چاهها و حفرههايى كه در زير زمين ساخته شده است به مرور زمان پر شده و چون كيفيت به دربار عثمانى نيز اظهار نشده است لهذا اين اوقات سيل از مجراى خود بشدت فوق العاده جارى شده و هميشه بيوت و منازل بىشمار را خراب و ويران مىنمايد . چهارم : ازسيلهاى مشهوره سيل الحجاف است كه در عصر عبد الملك بن مروان در خلال سال هشتادم ( 80 ) هجرت ظاهر شده است . وقت ظهور سيل مذكور روز ترويه وقت نماز صبح بوده كه آن هنگام حجّاج بيت اللّه در وادى مكّه بودند . آبهاى سيل قبل از نماز صبح شروع به جريان نموده كمكم زياد شده حجّاج و احمال و اثقال آنان را كه در محل وقفه نشسته بودند پيش انداخته به مسجد الحرام آورد و بيت معظم را احاطه نموده بيوت و دكّاكينى را كه در جهت وادى بود هدم و خراب كرده و نفوس بسيار را غرق و هلاك نمود . مردم براى اينكه نفس خودشان را مستخلص دارند به اموال و اشياى خود توجه و اعتنا نكرده به كوهها التجا نمودند و به اين جهت سيل مذكور را سيل الحجاف گفتند . چون اين خبر وحشت اثر به عبد الملك بن مروان رسيد به مكّه معظّمه مأمورين مخصوص ارسال نموده خانههاى خراب شده را تأسيس و مجراى سيل را حفر و تعميق نموده و به مواقع لازمه سنگهاى بزرگ گذاشته و ديوارهاى محكم ساخته و اهالى را اموال فراوان و اشياء بىپايان اعطا فرمودند و بدين وسيله به مراتب سماحت و بزرگوارى خويش افزود . پنجم : از سيول مكّه سيل عمر بن عبد العزيز است . سيل مذكور در سال نود و هفتم ( 97 ) و يا نود و هشتم ( 98 ) هجرت ظاهر شده است و اين سيل را دعاى عمر بن بد العزيز سبب شده است ؛ زيرا كه در سال مذكور عمر بن عبد العزيز بن نيّت ايفاى